Język polski
Podstawowy — szkoła podstawowa
Wywiad
Pomoce naukowe
Wywiad służy poznaniu informacji i perspektywy rozmówcy.
Najważniejsze w skrócie
- Wywiad służy poznaniu informacji i perspektywy rozmówcy.
- Dopytanie wynika z odpowiedzi, a nie tylko z wcześniej przygotowanej listy.
- Unikaj wkładania oceny w usta rozmówcy i pytań opartych na nieuzasadnionym założeniu.
Co warto wiedzieć na początek
Przydatne pojęcia i umiejętności
- Odczytaj cel wypowiedzi i informacje w materiale.
Po tej lekcji
- Ćwiczę: wywiad.
Zasady i pełny model
Wywiad służy poznaniu informacji i perspektywy rozmówcy.
Dopytanie wynika z odpowiedzi, a nie tylko z wcześniej przygotowanej listy.
Unikaj wkładania oceny w usta rozmówcy i pytań opartych na nieuzasadnionym założeniu.
Pełny autorski model. Osoby i zdarzenia są fikcyjne.
Rozmowa z fikcyjną bibliotekarką o wystawie Maja: Skąd pomysł wystawy? Bibliotekarka: Uczniowie znaleźli dawny plan i zapytali, jak wyglądała kiedyś biblioteka. Maja: Co było najtrudniejsze? Bibliotekarka: Ustalenie dat zdjęć. Wspomnienia nie zawsze były zgodne. Maja: Jak sprawdzaliście rozbieżne wspomnienia? Bibliotekarka: Porównywaliśmy je z podpisami i dokumentami. Jeśli brakowało pewności, zaznaczaliśmy to albo rezygnowaliśmy ze zdjęcia. Maja: Czego może nauczyć wystawa? Bibliotekarka: Uważności i pytania o źródło informacji. Maja: Dziękuję za rozmowę. Bibliotekarka: Dziękuję.
- Przedstawiam fikcyjną rozmówczynię.
- Dopytanie wynika z odpowiedzi o datach.
- Kończę pytaniem podsumowującym i podziękowaniem.
Tekst nie udaje rzeczywistej rozmowy z istniejącą osobą.
Omówione przykłady krok po kroku
1. Przykład 1
Pytanie lub sytuacja: Które pytanie rozwija otrzymaną odpowiedź? Chcieliśmy obserwować wzrost roślin. Jak wybieraliście rośliny do obserwacji? / Jaki kolor ma twoja ulubiona koszulka? / Czy ogród był najpiękniejszy na świecie?
Jak podejść do zadania: Wywiad służy poznaniu informacji i perspektywy rozmówcy.
- Dopytanie dotyczy konkretu z odpowiedzi i nie narzuca oceny.
Odpowiedź: Jak wybieraliście rośliny do obserwacji?
Sprawdzenie i interpretacja: Sprawdź wskazane dane, cel wypowiedzi i zakres wniosku.
2. Przykład 2
Pytanie lub sytuacja: Które pytanie rozwija otrzymaną odpowiedź? Sala miała wygodne wejście i szerokie przejścia. Jak sprawdziliście potrzeby uczestników? / Jaki kolor ma twoja ulubiona koszulka? / Czy nikt już nie mógł mieć trudności?
Jak podejść do zadania: Wywiad służy poznaniu informacji i perspektywy rozmówcy.
- Dopytanie dotyczy konkretu z odpowiedzi i nie narzuca oceny.
Odpowiedź: Jak sprawdziliście potrzeby uczestników?
Sprawdzenie i interpretacja: Sprawdź wskazane dane, cel wypowiedzi i zakres wniosku.
3. Przykład 3
Pytanie lub sytuacja: Ułóż pytanie, odpowiedź i wynikające z niej dopytanie. Skąd wziął się pomysł ogrodu? / Chcieliśmy obserwować wzrost roślin. / Jak wybieraliście rośliny do obserwacji?
Jak podejść do zadania: Wywiad służy poznaniu informacji i perspektywy rozmówcy.
- Dopytanie reaguje na informację przekazaną przez rozmówcę.
Odpowiedź: Skąd wziął się pomysł ogrodu? Chcieliśmy obserwować wzrost roślin. Jak wybieraliście rośliny do obserwacji?
Sprawdzenie i interpretacja: Sprawdź wskazane dane, cel wypowiedzi i zakres wniosku.
4. Przykład 4
Pytanie lub sytuacja: Ułóż pytanie, odpowiedź i wynikające z niej dopytanie. Co ułatwiło spotkanie? / Sala miała wygodne wejście i szerokie przejścia. / Jak sprawdziliście potrzeby uczestników?
Jak podejść do zadania: Wywiad służy poznaniu informacji i perspektywy rozmówcy.
- Dopytanie reaguje na informację przekazaną przez rozmówcę.
Odpowiedź: Co ułatwiło spotkanie? Sala miała wygodne wejście i szerokie przejścia. Jak sprawdziliście potrzeby uczestników?
Sprawdzenie i interpretacja: Sprawdź wskazane dane, cel wypowiedzi i zakres wniosku.
5. Przykład 5
Pytanie lub sytuacja: Wskaż pytanie, które narzuca nieuzasadnioną ocenę. Chcieliśmy obserwować wzrost roślin. Jak wybieraliście rośliny do obserwacji? · Czy ogród był najpiękniejszy na świecie?
Jak podejść do zadania: Wywiad służy poznaniu informacji i perspektywy rozmówcy.
- Druga propozycja sugeruje ocenę lub uogólnienie niewynikające z odpowiedzi.
Odpowiedź: Czy ogród był najpiękniejszy na świecie?
Sprawdzenie i interpretacja: Sprawdź wskazane dane, cel wypowiedzi i zakres wniosku.
6. Przykład 6
Pytanie lub sytuacja: Wskaż pytanie, które narzuca nieuzasadnioną ocenę. Sala miała wygodne wejście i szerokie przejścia. Jak sprawdziliście potrzeby uczestników? · Czy nikt już nie mógł mieć trudności?
Jak podejść do zadania: Wywiad służy poznaniu informacji i perspektywy rozmówcy.
- Druga propozycja sugeruje ocenę lub uogólnienie niewynikające z odpowiedzi.
Odpowiedź: Czy nikt już nie mógł mieć trudności?
Sprawdzenie i interpretacja: Sprawdź wskazane dane, cel wypowiedzi i zakres wniosku.
Typowe błędy i poprawne rozumowanie
Błędne rozumowanie: Odpowiedź nie wynika z materiału.
Dlaczego to błąd: Sama możliwość nie jest dowodem.
Poprawnie: Wskaż informację, która uzasadnia wybór.
Błędne rozumowanie: Zmiana treści podczas skracania lub poprawiania.
Dlaczego to błąd: Redakcja powinna zachować zamierzony sens.
Poprawnie: Porównaj zakres i warunki przed poprawą oraz po niej.
Podsumowanie — zapamiętaj
- Wywiad służy poznaniu informacji i perspektywy rozmówcy.
- Dopytanie wynika z odpowiedzi, a nie tylko z wcześniej przygotowanej listy.
- Unikaj wkładania oceny w usta rozmówcy i pytań opartych na nieuzasadnionym założeniu.
Sprawdź wiedzę w ćwiczeniach
Źródła i dalsza nauka
Data sprawdzenia materiału: 05.11.2026.
- ZPE: Uczymy się redagować rozprawkę
Zakres źródła: Kompozycja rozprawki; wstęp, rozwinięcie i zakończenie
- Ministerstwo Cyfryzacji i NASK: Jak rozpoznać dezinformację w sieci?
Zakres źródła: Manipulacja kontekstem; weryfikacja źródeł
- RJP: Zasady pisowni i interpunkcji polskiej — tekst jednolity
Zakres źródła: Część II: interpunkcja