Język polski
Podstawowy — szkoła podstawowa
Wyraz podstawowy i pochodny
Wyraz podstawowy służy do utworzenia wyrazu pochodnego. Tworzenie nowego wyrazu różni się od odmiany tego samego wyrazu.
Najważniejsze w skrócie
- Wyraz podstawowy służy do utworzenia wyrazu pochodnego. Tworzenie nowego wyrazu różni się od odmiany tego samego wyrazu.
- Relację wyjaśnia parafraza słowotwórcza, np. domek to mały dom.
Co warto wiedzieć na początek
Przydatne pojęcia i umiejętności
- Przeczytaj polecenie i zwróć uwagę na wyróżniony wyraz lub fragment.
Po tej lekcji
- Stosuję zasady tematu: Wyraz podstawowy i pochodny.
Zasady i sposób rozwiązania
Wyraz podstawowy służy do utworzenia wyrazu pochodnego. Tworzenie nowego wyrazu różni się od odmiany tego samego wyrazu.
Relację wyjaśnia parafraza słowotwórcza, np. domek to mały dom.
Źródła: [1].
Omówione przykłady krok po kroku
1. Przykład 1
Pytanie lub sytuacja: Który zapis jest nowym wyrazem utworzonym od „dom”, a nie jego odmianą? domek / dom / domu
Jak podejść do zadania: Wyraz podstawowy służy do utworzenia wyrazu pochodnego. Tworzenie nowego wyrazu różni się od odmiany tego samego wyrazu.
- W tej parze „domek” powstał od „dom”. Podstawa: dom, formant: -ek; bez oboczności.
Odpowiedź: domek
Sprawdzenie i interpretacja: Sprawdź zapis i porównaj z objaśnieniem: W tej parze „domek” powstał od „dom”. Podstawa: dom, formant: -ek; bez oboczności.
Źródła: [1].
2. Przykład 2
Pytanie lub sytuacja: Który zapis jest nowym wyrazem utworzonym od „kot”, a nie jego odmianą? kotek / kot / kota
Jak podejść do zadania: Wyraz podstawowy służy do utworzenia wyrazu pochodnego. Tworzenie nowego wyrazu różni się od odmiany tego samego wyrazu.
- W tej parze „kotek” powstał od „kot”. Podstawa: kot, formant: -ek; bez oboczności.
Odpowiedź: kotek
Sprawdzenie i interpretacja: Sprawdź zapis i porównaj z objaśnieniem: W tej parze „kotek” powstał od „kot”. Podstawa: kot, formant: -ek; bez oboczności.
Źródła: [1].
3. Przykład 3
Pytanie lub sytuacja: Uzupełnij parę: podstawowy → pochodny. dom → ___
Jak podejść do zadania: Wyraz podstawowy służy do utworzenia wyrazu pochodnego. Tworzenie nowego wyrazu różni się od odmiany tego samego wyrazu.
- W tej parze „domek” powstał od „dom”. Podstawa: dom, formant: -ek; bez oboczności.
Odpowiedź: dom → domek
Sprawdzenie i interpretacja: Sprawdź zapis i porównaj z objaśnieniem: W tej parze „domek” powstał od „dom”. Podstawa: dom, formant: -ek; bez oboczności.
Źródła: [1].
4. Przykład 4
Pytanie lub sytuacja: Uzupełnij parę: podstawowy → pochodny. kot → ___
Jak podejść do zadania: Wyraz podstawowy służy do utworzenia wyrazu pochodnego. Tworzenie nowego wyrazu różni się od odmiany tego samego wyrazu.
- W tej parze „kotek” powstał od „kot”. Podstawa: kot, formant: -ek; bez oboczności.
Odpowiedź: kot → kotek
Sprawdzenie i interpretacja: Sprawdź zapis i porównaj z objaśnieniem: W tej parze „kotek” powstał od „kot”. Podstawa: kot, formant: -ek; bez oboczności.
Źródła: [1].
5. Przykład 5
Pytanie lub sytuacja: Podaj wyraz podstawowy dla „domek” w analizowanej parze. Para: dom / domek.
Jak podejść do zadania: Wyraz podstawowy służy do utworzenia wyrazu pochodnego. Tworzenie nowego wyrazu różni się od odmiany tego samego wyrazu.
- W tej parze „domek” powstał od „dom”. Podstawa: dom, formant: -ek; bez oboczności.
Odpowiedź: dom
Sprawdzenie i interpretacja: Sprawdź zapis i porównaj z objaśnieniem: W tej parze „domek” powstał od „dom”. Podstawa: dom, formant: -ek; bez oboczności.
Źródła: [1].
6. Przykład 6
Pytanie lub sytuacja: Podaj wyraz podstawowy dla „kotek” w analizowanej parze. Para: kot / kotek.
Jak podejść do zadania: Wyraz podstawowy służy do utworzenia wyrazu pochodnego. Tworzenie nowego wyrazu różni się od odmiany tego samego wyrazu.
- W tej parze „kotek” powstał od „kot”. Podstawa: kot, formant: -ek; bez oboczności.
Odpowiedź: kot
Sprawdzenie i interpretacja: Sprawdź zapis i porównaj z objaśnieniem: W tej parze „kotek” powstał od „kot”. Podstawa: kot, formant: -ek; bez oboczności.
Źródła: [1].
Typowe błędy i poprawne rozumowanie
Błędne rozumowanie: Który zapis jest nowym wyrazem utworzonym od „dom”, a nie jego odmianą? Błędny wybór: dom
Dlaczego to błąd: W tej parze „domek” powstał od „dom”. Podstawa: dom, formant: -ek; bez oboczności.
Poprawnie: domek
Błędne rozumowanie: Uzupełnij parę: podstawowy → pochodny. Błędny wybór: dom
Dlaczego to błąd: W tej parze „domek” powstał od „dom”. Podstawa: dom, formant: -ek; bez oboczności.
Poprawnie: dom → domek
Podsumowanie — zapamiętaj
- Wyraz podstawowy służy do utworzenia wyrazu pochodnego. Tworzenie nowego wyrazu różni się od odmiany tego samego wyrazu.
- Relację wyjaśnia parafraza słowotwórcza, np. domek to mały dom.
Sprawdź wiedzę w ćwiczeniach
Źródła i dalsza nauka
Data sprawdzenia materiału: 05.11.2026.