Język polski

Podstawowy — szkoła podstawowa

Wiarygodność informacji

Sprawdzaj autora, pierwotne źródło, datę, kontekst i dowody.

Najważniejsze w skrócie

  • Sprawdzaj autora, pierwotne źródło, datę, kontekst i dowody.
  • Brak potwierdzenia nie jest dowodem fałszu. Kilka kopii tej samej wiadomości nie daje niezależnych potwierdzeń.
  • Wniosek ogranicz do zakresu danych. Nie przypisuj intencji bez dowodu.

Co warto wiedzieć na początek

Przydatne pojęcia i umiejętności

  • Odczytaj cel wypowiedzi i informacje w materiale.

Po tej lekcji

  • Ćwiczę: wiarygodność informacji.

Zasady i sposób pracy

Sprawdzaj autora, pierwotne źródło, datę, kontekst i dowody.

Brak potwierdzenia nie jest dowodem fałszu. Kilka kopii tej samej wiadomości nie daje niezależnych potwierdzeń.

Wniosek ogranicz do zakresu danych. Nie przypisuj intencji bez dowodu.

Źródła: [1] [2] [3].

Omówione przykłady krok po kroku

1. Przykład 1

Pytanie lub sytuacja: Jak ocenić twierdzenie na podstawie podanych danych? Promocja trwa tylko dziś! Dane: Regulamin podaje cały tydzień. sprzeczne z materiałem / zgodne z materiałem / brak wystarczających danych

Jak podejść do zadania: Sprawdzaj autora, pierwotne źródło, datę, kontekst i dowody.

  1. Ogłoszenie przeczy terminowi w regulaminie.

Odpowiedź: sprzeczne z materiałem

Sprawdzenie i interpretacja: Sprawdź wskazane dane, cel wypowiedzi i zakres wniosku.

Źródła: [1] [2] [3].

2. Przykład 2

Pytanie lub sytuacja: Jak ocenić twierdzenie na podstawie podanych danych? Ten wpis musi być prawdziwy, bo jest popularny. Dane: Nie wskazano źródła; wpis ma wiele udostępnień. brak wystarczających danych / zgodne z materiałem / sprzeczne z materiałem

Jak podejść do zadania: Sprawdzaj autora, pierwotne źródło, datę, kontekst i dowody.

  1. Zasięg i prawdziwość to różne kwestie.

Odpowiedź: brak wystarczających danych

Sprawdzenie i interpretacja: Sprawdź wskazane dane, cel wypowiedzi i zakres wniosku.

Źródła: [1] [2] [3].

3. Przykład 3

Pytanie lub sytuacja: Wskaż wniosek pozostający w granicach danych. Regulamin podaje cały tydzień. Promocja trwa tydzień. · Popularność wystarcza do potwierdzenia wszystkiego.

Jak podejść do zadania: Sprawdzaj autora, pierwotne źródło, datę, kontekst i dowody.

  1. Ogłoszenie przeczy terminowi w regulaminie.

Odpowiedź: Promocja trwa tydzień.

Sprawdzenie i interpretacja: Sprawdź wskazane dane, cel wypowiedzi i zakres wniosku.

Źródła: [1] [2] [3].

4. Przykład 4

Pytanie lub sytuacja: Wskaż wniosek pozostający w granicach danych. Nie wskazano źródła; wpis ma wiele udostępnień. Udostępnienia nie potwierdzają treści. · Popularność wystarcza do potwierdzenia wszystkiego.

Jak podejść do zadania: Sprawdzaj autora, pierwotne źródło, datę, kontekst i dowody.

  1. Zasięg i prawdziwość to różne kwestie.

Odpowiedź: Udostępnienia nie potwierdzają treści.

Sprawdzenie i interpretacja: Sprawdź wskazane dane, cel wypowiedzi i zakres wniosku.

Źródła: [1] [2] [3].

5. Przykład 5

Pytanie lub sytuacja: Dlaczego właśnie tak oceniono twierdzenie? Promocja trwa tylko dziś! Dane: Regulamin podaje cały tydzień. Ogłoszenie przeczy terminowi w regulaminie. / Brak dowodu zawsze dowodzi fałszu. / Jedno źródło automatycznie opisuje cały świat.

Jak podejść do zadania: Sprawdzaj autora, pierwotne źródło, datę, kontekst i dowody.

  1. Ogłoszenie przeczy terminowi w regulaminie.

Odpowiedź: Ogłoszenie przeczy terminowi w regulaminie.

Sprawdzenie i interpretacja: Sprawdź wskazane dane, cel wypowiedzi i zakres wniosku.

Źródła: [1] [2] [3].

6. Przykład 6

Pytanie lub sytuacja: Dlaczego właśnie tak oceniono twierdzenie? Ten wpis musi być prawdziwy, bo jest popularny. Dane: Nie wskazano źródła; wpis ma wiele udostępnień. Zasięg i prawdziwość to różne kwestie. / Brak dowodu zawsze dowodzi fałszu. / Jedno źródło automatycznie opisuje cały świat.

Jak podejść do zadania: Sprawdzaj autora, pierwotne źródło, datę, kontekst i dowody.

  1. Zasięg i prawdziwość to różne kwestie.

Odpowiedź: Zasięg i prawdziwość to różne kwestie.

Sprawdzenie i interpretacja: Sprawdź wskazane dane, cel wypowiedzi i zakres wniosku.

Źródła: [1] [2] [3].

Typowe błędy i poprawne rozumowanie

Błędne rozumowanie: Odpowiedź nie wynika z materiału.

Dlaczego to błąd: Sama możliwość nie jest dowodem.

Poprawnie: Wskaż informację, która uzasadnia wybór.

Błędne rozumowanie: Zmiana treści podczas skracania lub poprawiania.

Dlaczego to błąd: Redakcja powinna zachować zamierzony sens.

Poprawnie: Porównaj zakres i warunki przed poprawą oraz po niej.

Podsumowanie — zapamiętaj

  • Sprawdzaj autora, pierwotne źródło, datę, kontekst i dowody.
  • Brak potwierdzenia nie jest dowodem fałszu. Kilka kopii tej samej wiadomości nie daje niezależnych potwierdzeń.
  • Wniosek ogranicz do zakresu danych. Nie przypisuj intencji bez dowodu.

Sprawdź wiedzę w ćwiczeniach

Wróć do wszystkich powtórek wiedzy

Źródła i dalsza nauka

Data sprawdzenia materiału: 05.11.2026.

  1. ZPE: Uczymy się redagować rozprawkę

    Zakres źródła: Kompozycja rozprawki; wstęp, rozwinięcie i zakończenie

  2. Ministerstwo Cyfryzacji i NASK: Jak rozpoznać dezinformację w sieci?

    Zakres źródła: Manipulacja kontekstem; weryfikacja źródeł

  3. RJP: Zasady pisowni i interpunkcji polskiej — tekst jednolity

    Zakres źródła: Część II: interpunkcja