Język polski

Podstawowy — szkoła podstawowa

Przemówienie

Pomoce naukowe

Przemówienie jest skierowane do słuchaczy i ma określony cel.

Najważniejsze w skrócie

  • Przemówienie jest skierowane do słuchaczy i ma określony cel.
  • Zwrot, racja i apel pełnią różne funkcje.
  • Kontakt ze słuchaczami nie zastępuje argumentów; nie używaj obrażania jako racji.

Co warto wiedzieć na początek

Przydatne pojęcia i umiejętności

  • Odczytaj cel wypowiedzi i informacje w materiale.

Po tej lekcji

  • Ćwiczę: przemówienie.

Zasady i pełny model

Przemówienie jest skierowane do słuchaczy i ma określony cel.

Zwrot, racja i apel pełnią różne funkcje.

Kontakt ze słuchaczami nie zastępuje argumentów; nie używaj obrażania jako racji.

Pełny autorski model. Osoby i zdarzenia są fikcyjne.

Koleżanki i Koledzy! Czy stara mapa może coś powiedzieć o dzisiejszej szkole? Wierzę, że tak. Każdy plan pokazuje ślad osób, które były tu przed nami. Przygotowując wystawę, odkryliśmy wiele zmian w bibliotece. Dzięki wspomnieniom zrozumieliśmy, dlaczego jedne miejsca kojarzono z ciszą, a inne z rozmowami. Bez współpracy nie zgromadzilibyśmy tych informacji. Chcemy zachować pamięć. Chcemy słuchać innych. Chcemy też sprawdzać źródła, aby nie mylić wspomnienia z pewnym faktem. Zapraszam Was do obejrzenia wystawy i dopisania własnej historii. Niech to będzie początek rozmowy, nie tylko plansza na ścianie. Dziękuję za uwagę.

  • Wskazuję słuchaczy i cel.
  • Uzasadniam go doświadczeniem fikcyjnej grupy.
  • Powtórzenie prowadzi do konkretnego zaproszenia.

Słuchacz wie, co może zrobić po wystąpieniu.

Źródła: [1] [2] [3].

Omówione przykłady krok po kroku

1. Przykład 1

Pytanie lub sytuacja: Który fragment bezpośrednio zachęca słuchaczy do działania? Zapiszmy niezależną kopię projektu. / Warto robić kopie plików. / Po awarii odtworzono projekt z drugiego nośnika.

Jak podejść do zadania: Przemówienie jest skierowane do słuchaczy i ma określony cel.

  1. Apel wskazuje odbiorcom konkretne działanie.

Odpowiedź: Zapiszmy niezależną kopię projektu.

Sprawdzenie i interpretacja: Sprawdź wskazane dane, cel wypowiedzi i zakres wniosku.

Źródła: [1] [2] [3].

2. Przykład 2

Pytanie lub sytuacja: Który fragment bezpośrednio zachęca słuchaczy do działania? Przygotujmy pytania i słuchajmy odpowiedzi. / Warto przygotować pytania do wywiadu. / Pytanie o daty wyjaśniło powstanie wystawy.

Jak podejść do zadania: Przemówienie jest skierowane do słuchaczy i ma określony cel.

  1. Apel wskazuje odbiorcom konkretne działanie.

Odpowiedź: Przygotujmy pytania i słuchajmy odpowiedzi.

Sprawdzenie i interpretacja: Sprawdź wskazane dane, cel wypowiedzi i zakres wniosku.

Źródła: [1] [2] [3].

3. Przykład 3

Pytanie lub sytuacja: Ułóż: zwrot do słuchaczy → racja → apel. Koleżanki i Koledzy! / Kopia chroni przed utratą pracy. / Zapiszmy niezależną kopię projektu.

Jak podejść do zadania: Przemówienie jest skierowane do słuchaczy i ma określony cel.

  1. Zwrot nawiązuje kontakt, racja uzasadnia, apel wskazuje działanie.

Odpowiedź: Koleżanki i Koledzy! Kopia chroni przed utratą pracy. Zapiszmy niezależną kopię projektu.

Sprawdzenie i interpretacja: Sprawdź wskazane dane, cel wypowiedzi i zakres wniosku.

Źródła: [1] [2] [3].

4. Przykład 4

Pytanie lub sytuacja: Ułóż: zwrot do słuchaczy → racja → apel. Koleżanki i Koledzy! / Plan pomaga utrzymać temat rozmowy. / Przygotujmy pytania i słuchajmy odpowiedzi.

Jak podejść do zadania: Przemówienie jest skierowane do słuchaczy i ma określony cel.

  1. Zwrot nawiązuje kontakt, racja uzasadnia, apel wskazuje działanie.

Odpowiedź: Koleżanki i Koledzy! Plan pomaga utrzymać temat rozmowy. Przygotujmy pytania i słuchajmy odpowiedzi.

Sprawdzenie i interpretacja: Sprawdź wskazane dane, cel wypowiedzi i zakres wniosku.

Źródła: [1] [2] [3].

5. Przykład 5

Pytanie lub sytuacja: Co dodać do apelu, aby go uzasadnić? Zapiszmy niezależną kopię projektu. Kopia chroni przed utratą pracy. / Kto nie słucha, jest gorszym człowiekiem. / Wszyscy się zgadzają, więc nie potrzeba racji.

Jak podejść do zadania: Przemówienie jest skierowane do słuchaczy i ma określony cel.

  1. Argument odnosi się do celu, a nie obraża odbiorcy ani zastępuje dowodów popularnością.

Odpowiedź: Kopia chroni przed utratą pracy.

Sprawdzenie i interpretacja: Sprawdź wskazane dane, cel wypowiedzi i zakres wniosku.

Źródła: [1] [2] [3].

6. Przykład 6

Pytanie lub sytuacja: Co dodać do apelu, aby go uzasadnić? Przygotujmy pytania i słuchajmy odpowiedzi. Plan pomaga utrzymać temat rozmowy. / Kto nie słucha, jest gorszym człowiekiem. / Wszyscy się zgadzają, więc nie potrzeba racji.

Jak podejść do zadania: Przemówienie jest skierowane do słuchaczy i ma określony cel.

  1. Argument odnosi się do celu, a nie obraża odbiorcy ani zastępuje dowodów popularnością.

Odpowiedź: Plan pomaga utrzymać temat rozmowy.

Sprawdzenie i interpretacja: Sprawdź wskazane dane, cel wypowiedzi i zakres wniosku.

Źródła: [1] [2] [3].

Typowe błędy i poprawne rozumowanie

Błędne rozumowanie: Odpowiedź nie wynika z materiału.

Dlaczego to błąd: Sama możliwość nie jest dowodem.

Poprawnie: Wskaż informację, która uzasadnia wybór.

Błędne rozumowanie: Zmiana treści podczas skracania lub poprawiania.

Dlaczego to błąd: Redakcja powinna zachować zamierzony sens.

Poprawnie: Porównaj zakres i warunki przed poprawą oraz po niej.

Podsumowanie — zapamiętaj

  • Przemówienie jest skierowane do słuchaczy i ma określony cel.
  • Zwrot, racja i apel pełnią różne funkcje.
  • Kontakt ze słuchaczami nie zastępuje argumentów; nie używaj obrażania jako racji.

Sprawdź wiedzę w ćwiczeniach

Wróć do wszystkich powtórek wiedzy

Źródła i dalsza nauka

Data sprawdzenia materiału: 05.11.2026.

  1. ZPE: Uczymy się redagować rozprawkę

    Zakres źródła: Kompozycja rozprawki; wstęp, rozwinięcie i zakończenie

  2. Ministerstwo Cyfryzacji i NASK: Jak rozpoznać dezinformację w sieci?

    Zakres źródła: Manipulacja kontekstem; weryfikacja źródeł

  3. RJP: Zasady pisowni i interpunkcji polskiej — tekst jednolity

    Zakres źródła: Część II: interpunkcja