Świtezianka

Strzelec spotyka się nocami z dziewczyną pod modrzewiem. Nie zna jej pochodzenia, lecz namawia ją do wspólnego życia. Dziewczyna obawia się niestałości. Młodzieniec przysięga wierność, przywołując na świadka siły nadprzyrodzone. Słyszy ostrzeżenie o karze za złamanie słowa.

Gdy zostaje sam, z jeziora wyłania się niezwykła piękność. Obiecuje mu rozkoszne życie w wodnym świecie. Strzelec ulega, zapomina o przysiędze i wchodzi do jeziora. W uwodzicielce rozpoznaje tę samą dziewczynę. Zostaje osądzony za niewierność: jego ciało pochłania otchłań, a dusza ma cierpieć przy drzewie przez tysiąc lat. Końcowy obraz ukazuje cienie dziewczyny nad wodą i jęczącego młodzieńca pod modrzewiem.

Utwór łączy opowiadanie o zdarzeniach, nastrojowe opisy i dialog. To połączenie cech epiki, liryki i dramatu jest typowe dla ballady. Narrator zadaje pytania o pochodzenie dziewczyny i przyznaje, że go nie zna. Pozostawia część tajemnicy, choć przebieg próby pozwala dostrzec związek obu kobiecych postaci.

Księżyc, ciemny las i wzburzona woda tworzą atmosferę niepewności. Jezioro nie stanowi obojętnego tła: zwabia, pochłania i uczestniczy w wymierzaniu kary. Powracające ostrzeżenie podkreśla wagę przysięgi. Porównania do kwiatów, mgły i ptaków budują urok dziewczyny, a powtórzenia ruchu i dźwięku nadają scenom muzyczność.

Tytuł wskazuje istotę związaną ze Świtezią. Ludowa sprawiedliwość wymaga zgodności czynów ze słowami: uroczysta deklaracja nie wystarcza bez wierności. Ballada pokazuje również siłę pokusy. Surowość kary należy do fantastycznego porządku utworu; nie jest instrukcją oceniania realnych relacji.

• Dziewczyna spod modrzewia i wodna kusicielka są tą samą postacią w próbie strzelca.
• Przysięga poprzedza zdradę, a kara jest jej skutkiem.
• Nie myl „Świtezianki” z inną balladą Mickiewicza, „Świtezią”.

Opracowanie i ćwiczenia obejmują całą balladę „Świtezianka”.

• Świtezianka — cała ballada

Cykl dotychczasowy — całość. W 2026: przykład wymaganej wybranej ballady Mickiewicza.

Cykl 2026 — wymagany wybór. W 2026: przykład wymaganej wybranej ballady Mickiewicza.

Nowy cykl jest wdrażany od klas I i IV w roku szkolnym 2026/2027, następnie w kolejnych klasach. Oznaczenia programu nie ograniczają dostępu do opracowania ani ćwiczeń.