Język polski

Podstawowy — szkoła podstawowa

Mikołajek — wybór opowiadań

René Goscinny, Jean-Jacques Sempé

Dzieci chcą zagrać w piłkę, ale ustalanie ról pochłania ich bardziej niż sama gra. Komizm wynika z opowieści Mikołajka, który traktuje kolejne kłótnie jak coś całkiem naturalnego.

Najważniejsze informacje

Autorzy
René Goscinny — tekst; Jean-Jacques Sempé — rysunki. Polski przekład: Tola Markuszewicz i Elżbieta Staniszkis.
Gatunek
Humorystyczne opowiadanie obyczajowe dla dzieci.
Narrator i miejsce
Mikołajek, narrator pierwszoosobowy; plac niedaleko jego domu, popołudnie.
Przejdź do ćwiczeń: Mikołajek — wybór opowiadań

Streszczenie wybranego fragmentu

Alcest zaprasza kolegów, ponieważ dostał od taty nową piłkę. O trzeciej na placu spotyka się osiemnastu chłopców. Ananiasz zostaje sędzią, lecz potrzebuje gwizdka. Rufus nie chce oddać własnego, więc ustalają, że będzie gwizdał na polecenie sędziego.

Pozostaje siedemnastu graczy, co utrudnia podział na równe zespoły. Maksencjusz ma zostać sędzią liniowym i używać chusteczki zamiast chorągiewki. Zgadza się tylko do przerwy. Następnie niemal wszyscy chcą być kapitanami. Alcest woli bronić bramki i coraz bardziej niecierpliwi się z powodu głodu.

Euzebiusz powołuje się na siłę, Gotfryd na strój, a Rufus na zawód ojca. Mikołajek proponuje losowanie. Pierwsza moneta ginie w trawie; po kolejnej próbie kapitanami zostają Gotfryd i narrator. Rozpoczynają wybór drużyn, lecz obaj chcą Euzebiusza. W tym miejscu udostępniony fragment się urywa — nie pozwala opowiedzieć wyniku meczu.

Postaci w tym wyborze

  • Mikołajek — uczestnik i narrator, szukający sposobu rozstrzygnięcia sporu. Nie zauważa wszystkich sprzeczności w rozumowaniu grupy.
  • Alcest — inicjator spotkania, posiadacz piłki i miłośnik jedzenia; chciałby jak najszybciej zacząć.
  • Ananiasz i Maksencjusz — przydzieleni do sędziowania, choć role te wynikają z doraźnych potrzeb kolegów, a nie bezstronnego wyboru najlepszych kandydatów.
  • Euzebiusz, Gotfryd i Rufus — próbują zdobyć pozycję przez siłę, wygląd lub powołanie się na ojca.

Plan fragmentu

  1. Zaproszenie na mecz i spotkanie osiemnastu chłopców.
  2. Wybór sędziego i spór o gwizdek.
  3. Wyznaczenie sędziego liniowego.
  4. Kłótnia o funkcję kapitana i losowanie.
  5. Rozpoczęcie wyboru drużyn; koniec dostępnego fragmentu.

Co tworzy komizm?

Dzieci naśladują organizację dorosłego sportu, lecz kolejne ustalenia wywołują nowe problemy. Gwizdek nie trafia do sędziego, a zamiast chorągiewki pojawia się chusteczka. Prawo do dowodzenia ma rzekomo wynikać z dobrego stroju lub silnego ojca. Czytelnik widzi absurd, chociaż Mikołajek opowiada o nim bez zdziwienia.

Powracające protesty głodnego Alcesta przypominają o pierwotnym celu: chłopcy mieli się bawić. Scena pokazuje, jak pragnienie przewodzenia i brak współpracy mogą opóźniać wspólne działanie. Humor nie oznacza aprobaty bicia kolegów.

Tytuł i wymowa

Tytuł „Futbol” zapowiada grę, lecz w wybranym początku najważniejsze okazują się przygotowania. Serię spaja perspektywa Mikołajka: dorosłe wzory zachowań odbijają się w dziecięcych sporach. Nie trzeba dopisywać morału wypowiedzianego przez nauczyciela — ocenę wywołuje samo zestawienie zamiaru z działaniem.

Co zapamiętać

  • Mikołajek jest narratorem, Goscinny autorem tekstu, a Sempé rysownikiem.
  • Opracowanie dotyczy jawnie wskazanego wyboru, nie wszystkich opowiadań.
  • Nie dopowiadaj zakończenia meczu na podstawie urwanego fragmentu.

Zakres ćwiczeń i cykl nauki

Wybrany materiał: przedstawienie postaci oraz fragment „Futbolu” od zapowiedzi meczu do wybierania drużyn, zamieszczony w próbce Naszej Księgarni z 2014 roku (strony książki 33–36). Opracowanie nie obejmuje całego zbioru ani zakończenia opowiadania.

  • Futbol: od zaproszenia Alcesta do wyboru drużyn, w przypiętym fragmencie NK 2014
  • Przedstawienie bohaterów z tego samego wydania

Cykl dotychczasowy — wymagany wybór. Zakres według podstawy dotychczasowego cyklu; proponowane tytuły pozostają dostępne.

Cykl 2026 — propozycja. Propozycja do wyboru; nie jest indywidualnie obowiązkowym tytułem.

Nowy cykl jest wdrażany od klas I i IV w roku szkolnym 2026/2027, następnie w kolejnych klasach. Oznaczenia programu nie ograniczają dostępu do opracowania ani ćwiczeń.

Źródła opracowania

Streszczenie i omówienie napisano własnymi słowami. Wskazane niżej teksty i opracowania pozwalają sprawdzić szczegóły oraz zakres materiału.

  1. Nasza Księgarnia — Mikołajek, fragment wydania z 2014 roku

    ISBN 978-83-10-12699-3; prezentacja postaci na stronach PDF 4–5, „Futbol” na stronach PDF 7–10 (strony książki 33–36).

  2. Dotychczasowy cykl: Dz.U. 2024 poz. 996, język polski IV–VIII

    Załącznik dotyczący szkoły podstawowej, język polski: wykaz lektur i praktyki lekturowe. Oznaczenia przejęto z przypiętego katalogu P4.

  3. Nowy cykl: Dz.U. 2026 poz. 378, praktyki lekturowe

    Załącznik dotyczący szkoły podstawowej, język polski: wykaz lektur i praktyki lekturowe. Oznaczenia przejęto z przypiętego katalogu P4.

  4. Wdrażanie od klas I i IV: Dz.U. 2026 poz. 958

    Przepisy wdrażania nowej podstawy; zakres oznaczeń cyklu w katalogu P4.

Sprawdzono: 09.11.2026.