Latarnik

Po zaginięciu latarnika w Aspinwall potrzebny jest nowy pracownik. Do amerykańskiego konsula Falconbridge’a zgłasza się stary Polak Skawiński. Przedstawia wojenne doświadczenie i odznaczenia. Jest sprawny, sumienny oraz gotowy do samotnej pracy, dlatego otrzymuje posadę.

Narrator cofa się do jego przeszłości. Skawiński brał udział w walkach, przemierzał różne kontynenty i podejmował wiele zajęć. Wielokrotnie tracił dorobek. W latarni znajduje upragniony odpoczynek: obserwuje morze, karmi ptaki i wykonuje obowiązki. Stopniowo uspokaja się, a dawna tęsknota zostaje przyciszona.

Pewnego dnia dostaje przesyłkę z polskimi książkami. Czytając początek „Pana Tadeusza”, odzyskuje żywe obrazy rodzinnego kraju. Płacze, wspomina i zapada w sen o ojczyźnie. Nie zapala latarni. Łódź rozbija się na mieliźnie; szczęśliwie nikt nie ginie. Strażnik Johns budzi bohatera i informuje o konsekwencjach zaniedbania.

Skawiński traci pracę. Ponownie wyrusza w świat, starszy i pochylony, ale zabiera książkę, którą przyciska do piersi. Nie odzyskuje rodzinnego domu ani stałej przystani. Zyskuje jednak odnowioną więź z językiem i pamięcią, której nie chce ponownie utracić.

• Skawiński — polski emigrant i dawny żołnierz, wytrwały mimo niepowodzeń. Jego pragnieniem nie jest kolejna przygoda, lecz spokojna starość. Wzruszenie przy lekturze ujawnia uczucia przykryte wieloletnim zmęczeniem.
• Falconbridge — konsul zatrudniający Skawińskiego; ocenia jego przydatność do odpowiedzialnej służby.
• Johns — strażnik portowy, który dostarcza zaopatrzenie i przynosi wiadomość o niezapalonej latarni.

1. Zgłoszenie się po posadę.
2. Przywołanie wojennej i emigracyjnej przeszłości.
3. Spokojna praca w latarni.
4. Przesyłka z książkami i lektura „Pana Tadeusza”.
5. Zaniedbanie światła, utrata posady i ponowny wyjazd.

Emigracja oznacza brak trwałego zakorzenienia. Latarnia daje fizyczne schronienie, lecz książka dociera do potrzeby głębszej: kontaktu z utraconym światem. Literatura potrafi przenieść pamięć ponad odległością i czasem.

Finał pozostaje dwuznaczny. Odzyskanie więzi jest wartościowe, ale zaniedbanie obowiązku naraża innych. Nowela nie każe wybierać między potępieniem bohatera a uznaniem, że nic się nie stało. Pokazuje zderzenie silnego przeżycia z odpowiedzialnością zawodową.

Tytuł nazywa pracę, która miała zakończyć wędrówkę bohatera. Światło latarni służy innym, natomiast książka staje się metaforycznym światłem pamięci. Tę interpretację uzasadnia kontrast między ciemną tej nocy latarnią a niezwykle żywym obrazem ojczyzny.

• Skawiński czyta „Pana Tadeusza”, nie „Latarnika”.
• W wypadku łodzi nikt nie utonął.
• Zakończenie oznacza dalszą tułaczkę z książką, nie powrót do Polski.

Opracowanie i ćwiczenia obejmują całą nowelę „Latarnik”.

• Latarnik — cała nowela

Cykl dotychczasowy — całość. W 2026: przykład wyboru noweli Prusa lub Sienkiewicza; ten tytuł nie jest jedyną dozwoloną realizacją.

Cykl 2026 — wymagany wybór. W 2026: przykład wyboru noweli Prusa lub Sienkiewicza; ten tytuł nie jest jedyną dozwoloną realizacją.

Nowy cykl jest wdrażany od klas I i IV w roku szkolnym 2026/2027, następnie w kolejnych klasach. Oznaczenia programu nie ograniczają dostępu do opracowania ani ćwiczeń.