Hobbit, czyli tam i z powrotem

Bilbo Baggins ceni spokój, posiłki i wygodną norę. Gandalf sprowadza do niego trzynastu krasnoludów z Thorinem na czele. Chcą odzyskać siedzibę i skarb pod Samotną Górą, zagarnięte przez smoka Smauga. Hobbit ma być włamywaczem. Początkowo wzbudza wątpliwości, a sam boi się niebezpieczeństw, lecz wyrusza z kompanią.

Pierwsza poważna próba kończy się schwytaniem przez trolle. Gandalf doprowadza do tego, że przeciwnicy spierają się aż do świtu i zamieniają w kamień. Podróżni znajdują broń, a w Rivendell Elrond pomaga odczytać znaki na mapie. Przejście przez Góry Mgliste prowadzi do niewoli u goblinów. Podczas ucieczki Bilbo oddziela się od towarzyszy i w podziemiach znajduje pierścień.

Hobbit spotyka Golluma. Pojedynek na zagadki ma rozstrzygnąć, czy zostanie uwolniony, czy zjedzony. Pytanie Bilba o zawartość kieszeni komplikuje umowę. Kiedy Gollum odkrywa utratę pierścienia, staje się groźny. Bilbo poznaje moc niewidzialności. Ma możliwość zabicia przeciwnika, lecz powstrzymuje się z litości i ucieka. Ten wybór pokazuje, że jego rozwój nie polega wyłącznie na coraz skuteczniejszej przemocy.

Po ponownym spotkaniu kompanię ratują przed goblinami i wilkami orły. Wędrowcy otrzymują gościnę oraz pomoc Beorna. Następnie wchodzą do Mrocznej Puszczy, już bez Gandalfa. Głód i zejście ze ścieżki prowadzą do nowych zagrożeń. Bilbo uwalnia krasnoludów z sieci wielkich pająków, wykorzystując spryt, mieczyk i pierścień. Kiedy towarzysze trafiają do więzienia elfów, organizuje ucieczkę w beczkach spławianych rzeką.

Po odpoczynku w Mieście na Jeziorze docierają pod górę. Odczytane wcześniej wskazówki pozwalają otworzyć tajne wejście. Bilbo schodzi do Smauga, zabiera puchar i rozmawia ze smokiem zagadkami. Zauważa nieosłonięte miejsce na jego ciele. Rozwścieczony Smaug atakuje Miasto na Jeziorze. Bard, ostrzeżony o słabym punkcie przez drozda, zabija smoka strzałą. Miasto zostaje jednak zniszczone, a ocaleni potrzebują pomocy.

Thorin odzyskuje skarb, lecz odmawia podziału z ludźmi i elfami. Bilbo potajemnie wynosi Arcyklejnot, szczególnie cenny dla przywódcy krasnoludów, i przekazuje go stronie przeciwnej jako środek negocjacji. Ryzykuje gniew przyjaciela, ponieważ chce zapobiec wojnie. Thorin uznaje czyn za zdradę. Konflikt przerywa nadejście goblinów i wilków, zmuszające dotychczasowych przeciwników do współpracy.

W Bitwie Pięciu Armii walczą ludzie, elfy i krasnoludowie przeciw goblinom oraz wilkom; pomagają też orły i Beorn. Bilbo zostaje ogłuszony i nie obserwuje całego starcia. Umierający Thorin godzi się z nim i uznaje wartość przyjaźni większą niż złoto. Giną również Fili i Kili. Po podziale skarbu Bilbo wraca z niewielką częścią bogactwa. W Bag End zastaje wyprzedaż swojego majątku, bo uznano go za zaginionego. Odzyskuje dom, lecz nie dawną opinię zwyczajnego hobbita. Zachowuje przyjaźnie, wspomnienia i gotowość do patrzenia szerzej niż sąsiedzi.

• Bilbo Baggins — początkowo niechętny przygodom, stopniowo staje się samodzielny. Ratunek przed pająkami i ucieczka w beczkach potwierdzają pomysłowość, a litość dla Golluma oraz oddanie Arcyklejnotu — niezależny osąd moralny.
• Thorin Dębowa Tarcza — dumny przywódca pragnący odzyskać dziedzictwo. Po zwycięstwie ulega chciwości. Jego końcowe pojednanie z Bilbem jest istotną przemianą, nie nagrodą za wcześniejszy upór.
• Gandalf — inicjator wyprawy i przewodnik, który nie rozwiązuje wszystkich problemów za kompanię. Jego nieobecność zmusza Bilba do działania.
• Smaug, Gollum i Bard — smok strzeże zagrabionego skarbu, Gollum jest związany z pierścieniem, a Bard zabija smoka oraz upomina się o pomoc dla ludzi. Ich ról nie można zamieniać.

1. Przyjęcie kompanii w Bag End i decyzja o wyprawie.
2. Trolle, Rivendell oraz przejście przez Góry Mgliste.
3. Zagadki z Gollumem i odkrycie mocy pierścienia.
4. Pająki i ucieczka z więzienia elfów w beczkach.
5. Wejście do góry, rozmowa ze Smaugiem i śmierć smoka.
6. Spór o skarb oraz decyzja Bilba dotycząca Arcyklejnotu.
7. Bitwa, pojednanie z Thorinem i powrót do domu.

Podróż rozwija odwagę rozumianą jako działanie pomimo lęku. Mały wzrost i brak wojowniczej sławy nie przekreślają znaczenia Bilba. Kolejne wybawienia krasnoludów zmieniają ich ocenę hobbita, ale najważniejszy sprawdzian przychodzi po zdobyciu skarbu: czy lojalność pozwala sprzeciwić się krzywdzącej decyzji przywódcy?

Złoto łączy się z pamięcią domu, lecz może też prowadzić do zachłanności. Thorin odzyskuje dziedzictwo, a niemal traci zdolność porozumienia. Bilbo wybiera pokój zamiast maksymalnego zysku. Powrót dowodzi, że przemiana nie musi oznaczać porzucenia zwykłych przyjemności: bohater nadal kocha dom, lecz umie docenić również innych.

„Tam i z powrotem” zapowiada pełny kształt podróży. Powrót zamyka trasę, nie cofa zdobytego doświadczenia. Z perspektywy Bilba zwycięstwem jest zachowanie życia, przyjaźni i własnego sumienia, a nie jedynie posiadanie kosztowności.

• Smauga zabija Bard, nie Bilbo ani Thorin.
• Bilbo organizuje ucieczkę w beczkach i próbuje zapobiec wojnie o skarb.
• Arcyklejnot jest klejnotem krasnoludów; nie jest pierścieniem niewidzialności.

Opracowanie obejmuje książkę „Hobbit, czyli tam i z powrotem”. Nie włącza rozszerzeń filmowych ani fabuły „Władcy Pierścieni”.

• Hobbit — całość; bez fabuły ekranizacji

Cykl dotychczasowy — całość. Zakres według podstawy dotychczasowego cyklu; proponowane tytuły pozostają dostępne.

Cykl 2026 — propozycja. Propozycja do wyboru; nie jest indywidualnie obowiązkowym tytułem.

Nowy cykl jest wdrażany od klas I i IV w roku szkolnym 2026/2027, następnie w kolejnych klasach. Oznaczenia programu nie ograniczają dostępu do opracowania ani ćwiczeń.