Balladyna

Kirkor szuka rady u Pustelnika, który okazuje się prawowitym, pozbawionym tronu Popielem III. Rycerz pragnie przywrócić sprawiedliwą władzę. Pustelnik radzi mu wybrać żonę niewywodzącą się z możnego rodu. Tymczasem Goplana, władczyni jeziora Gopło, zakochuje się w Grabcu. Chcąc odciągnąć go od Balladyny, wysyła swoich pomocników, aby pokierowali spotkaniami ludzi. Kirkor trafia do chaty Wdowy i jej córek.

Rycerz nie potrafi wybrać między Aliną i Balladyną. Próba zbierania malin ma rozstrzygnąć, którą poślubi. Alina pracuje skuteczniej i cieszy się perspektywą pomocy rodzinie. Balladyna, ogarnięta zazdrością i pragnieniem awansu, zabija siostrę w lesie, zabiera jej owoce i wraca jako zwyciężczyni. Twierdzi, że Alina uciekła. Na czole morderczyni pozostaje krwawa plama, której nie potrafi usunąć.

Balladyna zostaje żoną Kirkora. W zamku wstydzi się ubogiego pochodzenia i odsuwa matkę, a później wypiera się jej wobec gości. Gdy Kirkor wyrusza walczyć o przywrócenie prawowitej władzy, bohaterka zbliża się do Kostryna. Kolejne osoby stają się zagrożeniem dla jej pozycji lub przeszkodą w zdobyciu tronu. Balladyna uczestniczy w zabiciu Gralona, posłańca Kirkora, obawiając się ujawnienia tajemnicy.

Goplana nadaje Grabcowi królewską postać i koronę Popielów. Balladyna zabija go, aby ją zdobyć. Wplątany w zdarzenia Pustelnik również zostaje usunięty na jej rozkaz. Fantastyczna zabawa Goplany z ludzkimi losami przyniosła skutki znacznie straszniejsze od zamierzonej miłosnej intrygi. Balladyna podejmuje jednak własne decyzje; magia nie nakazuje jej kolejnych morderstw.

Balladyna i Kostryn występują zbrojnie przeciw Kirkorowi. Rycerz ginie, a oni otwierają sobie drogę do władzy. Bohaterka nie chce dzielić tronu z dawnym wspólnikiem. Podaje mu zatruty kawałek chleba, posługując się nożem z trucizną po jednej stronie ostrza. Kostryn umiera, a Balladyna zostaje królową. Postanawia odtąd rządzić sprawiedliwie, jakby zdobyta pozycja pozwalała odciąć się od wcześniejszych czynów.

Pierwsze sprawy sądowe dotyczą jednak właśnie jej zbrodni. Lekarz mówi o otruciu Kostryna, Filon domaga się sprawiedliwości dla zamordowanej Aliny, a Wdowa skarży się na wyrodną córkę. Matka nie chce ujawnić jej imienia nawet podczas tortur i umiera. Królowa, nie przyznając publicznie swojej winy, trzykrotnie orzeka karę śmierci. Po ostatnim wyroku uderza w nią piorun.

Epilog przedstawia dziejopisa Wawela, który komentuje historię z ograniczonej perspektywy i pochlebia władczyni. Publiczność kwestionuje jego pewność. Ten dodatek przypomina, że oficjalne opowieści o władzy mogą rozmijać się z tym, co czytelnik zobaczył w przebiegu dramatu.

• Balladyna — ambitna, zazdrosna i coraz bardziej bezwzględna. Morduje siostrę, odrzuca matkę oraz usuwa wspólnika. Jej późniejsze deklaracje sprawiedliwości zderzają się z nierozliczoną przeszłością.
• Alina i Wdowa — siostra stanowi przeciwieństwo Balladyny w podejściu do rodziny, matka pozostaje przywiązana do córki nawet po doznanej krzywdzie. Ich los pokazuje cenę awansu bohaterki.
• Kirkor i Pustelnik — wiążą swoje działania z przywróceniem prawowitego porządku. Kirkor nie zna prawdziwej drogi żony do małżeństwa i władzy.
• Kostryn — sojusznik oparty na wspólnym interesie i przemocy; sam staje się ofiarą, gdy przestaje być potrzebny.
• Goplana, Skierka i Chochlik — siły fantastyczne wpływające na spotkania i pozory. Grabiec jest obiektem miłości Goplany, a nie świadomym współtwórcą całej intrygi politycznej.

1. Rada Pustelnika i ingerencja Goplany.
2. Próba malin i zabójstwo Aliny.
3. Małżeństwo z Kirkorem oraz wyparcie się matki.
4. Kolejne zbrodnie i zdobycie korony.
5. Walka z Kirkorem i otrucie Kostryna.
6. Trzy sprawy sądowe oraz śmierć królowej od pioruna.

Każda próba ukrycia zbrodni tworzy nowe zagrożenie i prowadzi do następnej przemocy. Plama na czole jest widocznym znakiem winy, którego nie można usunąć zmianą ubrania ani miejsca w hierarchii. Awans społeczny nie usuwa odpowiedzialności wobec skrzywdzonych.

Tragedia nie polega na tym, że Balladyna nie ma wyboru. Siostry stają przed podobną możliwością, lecz postępują inaczej. Udział fantastyki komplikuje przyczyny zdarzeń, nie odbiera bohaterce sprawstwa. Sąd ujawnia sprzeczność pomiędzy rolą strażniczki prawa a własnymi czynami. Piorun można interpretować jako przywrócenie naruszonego porządku moralnego.

Tytuł skupia uwagę na bohaterce, której droga łączy wszystkie wątki. W dramacie baśniowe elementy spotykają się z okrutnym realizmem walki o władzę. Końcowy komentarz Wawela ostrzega również przed łatwym idealizowaniem rządzących na podstawie oficjalnych wersji zdarzeń.

• Balladyna zabija Alinę podczas zbierania malin.
• Matka nie wydaje imienia córki; jej śmierć nie jest dobrowolną rezygnacją z życia.
• Wyroki królowej dotyczą jej samej, choć nie ujawnia własnego sprawstwa przed sądem.

Opracowanie i ćwiczenia obejmują całą „Balladynę”, wraz z rozstrzygnięciem sądu. Epilog omówiono jako komentarz do opowiadania historii.

• Balladyna — pięć aktów

Cykl dotychczasowy — całość. Zakres według podstawy dotychczasowego cyklu; proponowane tytuły pozostają dostępne.

Cykl 2026 — całość. Zakres wskazany w podstawie nowego cyklu.

Nowy cykl jest wdrażany od klas I i IV w roku szkolnym 2026/2027, następnie w kolejnych klasach. Oznaczenia programu nie ograniczają dostępu do opracowania ani ćwiczeń.