Akademia Pana Kleksa

Adaś Niezgódka przedstawia się jako chłopiec, któremu wcześniej niewiele się udawało. Rodzice oddają go do Akademii Ambrożego Kleksa. Do szkoły przyjmowani są chłopcy o imionach zaczynających się na A. Gmach otacza park i mur z furtkami prowadzącymi do innych bajek. Najwyższa kondygnacja pozostaje miejscem tajemnic profesora. Nowe otoczenie sprawia, że Adaś staje się ciekawszy świata i bardziej samodzielny.

Pan Kleks zaskakuje wyglądem oraz umiejętnościami. Nosi kolorowe ubrania, a piegi przyczepia i zdejmuje. Potrafi zmieniać rozmiar, unosić się w powietrzu i korzystać z niezwykłych wynalazków. Pomaga mu szpak Mateusz, który mówi końcówkami wyrazów. W Akademii nie prowadzi się zwykłych lekcji: kleksografia zamienia plamy atramentu w obrazy i opowieści, nauka geografii staje się zabawą, a uszkodzone przedmioty można leczyć. Świat codzienny zostaje przetworzony przez fantazję.

Mateusz opowiada Adasiowi historię księcia, którym miał być przed przemianą. Po zabiciu króla wilków naraził siebie i rodzinę na zemstę zwierząt. Dzięki czapce bogdychanów zmienił się w szpaka i uciekł, lecz zgubiony guzik uniemożliwił odzyskanie ludzkiej postaci. Adaś pragnie mu pomóc, dlatego zbiera guziki. Ta opowieść w opowieści tworzy zagadkę, do której książka powróci w finale.

Chłopiec poznaje kolejne osobliwości szkoły. Senne lusterka zapisują sny, a profesor przetwarza je w pastylki. Kuchnia działa według fantastycznych zasad, wykorzystując barwy i niezwykłe składniki. Adaś odwiedza psi raj, gdzie spotyka swojego dawnego psa Reksa, i przygląda się fabryce dziur oraz dziurek. Przygody nie są jedynie pokazem cudów: pozwalają inaczej spojrzeć na zwierzęta, przedmioty, język i własne możliwości.

Spokój przerywa golarz Filip, dostawca piegów. Przyprowadza Anatola i Alojzego. Alojzy jest skonstruowaną przez niego lalką, którą Kleks ożywia i uczy. Sztuczny uczeń szybko zdobywa sprawność, lecz zaczyna zachowywać się niszczycielsko. Wdziera się do sekretów profesora i niszczy ich zapis. Kleks rozmontowuje Alojzego, ale nie potrafi już przywrócić wcześniejszego porządku. Filip zapowiada dalszą zemstę, a Akademia stopniowo traci magiczne właściwości.

Uczniowie odchodzą. Adaś obserwuje kurczenie się świata szkoły. Sam Kleks zmniejsza się i przemienia w guzik. Mateusz odzyskuje ludzką postać, lecz nie jest księciem z wcześniejszej historii: przedstawia się jako autor opowieści o Akademii. Baśniowa przestrzeń przechodzi w świat książek. Zakończenie odsłania, że także zdarzenia uznawane dotąd przez Adasia za rzeczywistość należały do wymyślonej historii.

• Adaś Niezgódka — narrator i uczeń. Jego przemianę widać w ciekawości, samodzielnych wyprawach oraz trosce o Mateusza. Nie jest wszechwiedzący: odkrywa tajemnice razem z czytelnikiem.
• Ambroży Kleks — niezwykły nauczyciel, który zachęca do twórczego patrzenia. Jednocześnie sam strzeże sekretów i okazuje się bezradny wobec zniszczenia ich podstaw.
• Mateusz — pomocnik profesora i opowiadacz własnej historii. Finał zmienia rozumienie jego tożsamości, dlatego nie wystarcza określenie go wyłącznie jako zaczarowanego księcia.
• Filip i Alojzy — konstruktor oraz mechaniczny uczeń. Ich działania burzą szkołę. Sprawność Alojzego nie łączy się z odpowiedzialnością za jej skutki.

1. Przybycie Adasia do Akademii.
2. Poznanie profesora, szpaka i opowieści o zgubionym guziku.
3. Niezwykłe lekcje, wyprawy i doświadczenia.
4. Przybycie Anatola i Alojzego.
5. Zniszczenie sekretów Kleksa i rozpad szkoły.
6. Przemiana profesora w guzik oraz ujawnienie autora bajki.

Szkoła jest miejscem odzyskiwania wiary w siebie: Adaś przestaje być wyłącznie chłopcem określanym przez niepowodzenia. Kleksografia pokazuje, że przypadkowa plama może uruchomić twórczość. Opieka nad zwierzętami i chęć pomocy Mateuszowi rozwijają empatię. Z kolei Alojzy ukazuje, że szybko przyswojona wiedza bez troski o innych może stać się narzędziem niszczenia.

Furtki do bajek oraz końcowa przemiana świata w przestrzeń książek odnoszą przygody do samego czytania. Granica między fantazją a rzeczywistością stale się przesuwa. Książka nie wymaga uznania cudów za fakty: zaprasza do świadomego uczestnictwa w literackiej zabawie.

Nazwa szkoły wiąże całą przestrzeń z osobowością jej twórcy. Można odczytać rozpad Akademii jako pożegnanie pewnego etapu dzieciństwa, ale nie musi on oznaczać końca wyobraźni. Biblioteka i postać pisarza sugerują, że do fantastycznych światów można wracać przez lekturę. Jest to interpretacja zakończenia, a nie dopisana kolejna przygoda Adasia.

• Opowiada Adaś; Jan Brzechwa jest autorem realnej książki.
• Mateusz w finale ujawnia inną tożsamość niż książę z własnej opowieści.
• Szkolne piosenki i bohaterowie ekranizacji nie są automatycznie częścią książkowej fabuły.

Opracowanie obejmuje „Akademię Pana Kleksa”, pierwszą książkę o profesorze. Nie opisuje fabuły „Podróży pana Kleksa”, „Tryumfu pana Kleksa” ani ekranizacji.

• Akademia pana Kleksa — całość

Cykl dotychczasowy — całość. Zakres według podstawy dotychczasowego cyklu; proponowane tytuły pozostają dostępne.

Cykl 2026 — propozycja. Propozycja do wyboru; nie jest indywidualnie obowiązkowym tytułem.

Nowy cykl jest wdrażany od klas I i IV w roku szkolnym 2026/2027, następnie w kolejnych klasach. Oznaczenia programu nie ograniczają dostępu do opracowania ani ćwiczeń.