Język polski
Podstawowy — szkoła podstawowa
Archaizmy, neologizmy i zapożyczenia
Archaizm to wyraz lub znaczenie dawne. Neologizm jest nową jednostką języka, także świadomie stworzoną przez autora. Zapożyczenie pochodzi z innego języka.
Najważniejsze w skrócie
- Archaizm to wyraz lub znaczenie dawne. Neologizm jest nową jednostką języka, także świadomie stworzoną przez autora. Zapożyczenie pochodzi z innego języka.
- Te cechy nie muszą się wykluczać. W zadaniu oceniaj wyraźnie wskazaną właściwość, np. pochodzenie albo nowość autorską.
Co warto wiedzieć na początek
Przydatne pojęcia i umiejętności
- Przeczytaj polecenie i zwróć uwagę na wyróżniony wyraz lub fragment.
Po tej lekcji
- Stosuję zasady tematu: Archaizmy, neologizmy i zapożyczenia.
Zasady i sposób rozwiązania
Archaizm to wyraz lub znaczenie dawne. Neologizm jest nową jednostką języka, także świadomie stworzoną przez autora. Zapożyczenie pochodzi z innego języka.
Te cechy nie muszą się wykluczać. W zadaniu oceniaj wyraźnie wskazaną właściwość, np. pochodzenie albo nowość autorską.
Źródła: [1].
Omówione przykłady krok po kroku
1. Przykład 1
Pytanie lub sytuacja: Wskaż cechę określoną w opisie wyrazu. białogłowa — dawna nazwa kobiety. archaizm / neologizm autorski / zapożyczenie / wyraz książkowy
Jak podejść do zadania: Archaizm to wyraz lub znaczenie dawne. Neologizm jest nową jednostką języka, także świadomie stworzoną przez autora. Zapożyczenie pochodzi z innego języka.
- białogłowa: dawna nazwa kobiety. Badana cecha: archaizm.
Odpowiedź: archaizm
Sprawdzenie i interpretacja: Sprawdź zapis i porównaj z objaśnieniem: białogłowa: dawna nazwa kobiety. Badana cecha: archaizm.
Źródła: [1].
2. Przykład 2
Pytanie lub sytuacja: Wskaż cechę określoną w opisie wyrazu. waćpan — dawny zwrot grzecznościowy. archaizm / neologizm autorski / zapożyczenie / wyraz książkowy
Jak podejść do zadania: Archaizm to wyraz lub znaczenie dawne. Neologizm jest nową jednostką języka, także świadomie stworzoną przez autora. Zapożyczenie pochodzi z innego języka.
- waćpan: dawny zwrot grzecznościowy. Badana cecha: archaizm.
Odpowiedź: archaizm
Sprawdzenie i interpretacja: Sprawdź zapis i porównaj z objaśnieniem: waćpan: dawny zwrot grzecznościowy. Badana cecha: archaizm.
Źródła: [1].
3. Przykład 3
Pytanie lub sytuacja: Dobierz nazwę do opisanej cechy. białogłowa: dawna nazwa kobiety. To ___.
Jak podejść do zadania: Archaizm to wyraz lub znaczenie dawne. Neologizm jest nową jednostką języka, także świadomie stworzoną przez autora. Zapożyczenie pochodzi z innego języka.
- białogłowa: dawna nazwa kobiety. Badana cecha: archaizm.
Odpowiedź: białogłowa: dawna nazwa kobiety. To archaizm.
Sprawdzenie i interpretacja: Sprawdź zapis i porównaj z objaśnieniem: białogłowa: dawna nazwa kobiety. Badana cecha: archaizm.
Źródła: [1].
4. Przykład 4
Pytanie lub sytuacja: Dobierz nazwę do opisanej cechy. waćpan: dawny zwrot grzecznościowy. To ___.
Jak podejść do zadania: Archaizm to wyraz lub znaczenie dawne. Neologizm jest nową jednostką języka, także świadomie stworzoną przez autora. Zapożyczenie pochodzi z innego języka.
- waćpan: dawny zwrot grzecznościowy. Badana cecha: archaizm.
Odpowiedź: waćpan: dawny zwrot grzecznościowy. To archaizm.
Sprawdzenie i interpretacja: Sprawdź zapis i porównaj z objaśnieniem: waćpan: dawny zwrot grzecznościowy. Badana cecha: archaizm.
Źródła: [1].
5. Przykład 5
Pytanie lub sytuacja: Nazwij badaną cechę: archaizm, neologizm autorski, zapożyczenie czy wyraz książkowy? Dawny rycerz spotkał białogłowę. Wskazówka: dawna nazwa kobiety.
Jak podejść do zadania: Archaizm to wyraz lub znaczenie dawne. Neologizm jest nową jednostką języka, także świadomie stworzoną przez autora. Zapożyczenie pochodzi z innego języka.
- białogłowa: dawna nazwa kobiety. Badana cecha: archaizm.
Odpowiedź: archaizm
Sprawdzenie i interpretacja: Sprawdź zapis i porównaj z objaśnieniem: białogłowa: dawna nazwa kobiety. Badana cecha: archaizm.
Źródła: [1].
6. Przykład 6
Pytanie lub sytuacja: Nazwij badaną cechę: archaizm, neologizm autorski, zapożyczenie czy wyraz książkowy? Dokąd waćpan jedziesz? Wskazówka: dawny zwrot grzecznościowy.
Jak podejść do zadania: Archaizm to wyraz lub znaczenie dawne. Neologizm jest nową jednostką języka, także świadomie stworzoną przez autora. Zapożyczenie pochodzi z innego języka.
- waćpan: dawny zwrot grzecznościowy. Badana cecha: archaizm.
Odpowiedź: archaizm
Sprawdzenie i interpretacja: Sprawdź zapis i porównaj z objaśnieniem: waćpan: dawny zwrot grzecznościowy. Badana cecha: archaizm.
Źródła: [1].
Typowe błędy i poprawne rozumowanie
Błędne rozumowanie: Wskaż cechę określoną w opisie wyrazu. białogłowa — dawna nazwa kobiety. Błędny wybór: neologizm autorski
Dlaczego to błąd: białogłowa: dawna nazwa kobiety. Badana cecha: archaizm.
Poprawnie: archaizm
Błędne rozumowanie: Dobierz nazwę do opisanej cechy. Błędny wybór: neologizm autorski
Dlaczego to błąd: białogłowa: dawna nazwa kobiety. Badana cecha: archaizm.
Poprawnie: białogłowa: dawna nazwa kobiety. To archaizm.
Podsumowanie — zapamiętaj
- Archaizm to wyraz lub znaczenie dawne. Neologizm jest nową jednostką języka, także świadomie stworzoną przez autora. Zapożyczenie pochodzi z innego języka.
- Te cechy nie muszą się wykluczać. W zadaniu oceniaj wyraźnie wskazaną właściwość, np. pochodzenie albo nowość autorską.
Sprawdź wiedzę w ćwiczeniach
Źródła i dalsza nauka
Data sprawdzenia materiału: 05.11.2026.