Informatyka

Podstawowy — szkoła podstawowa

Arkusz kalkulacyjny

Arkusz to siatka komórek, w której dane i obliczenia mogą się łączyć. Przygotujemy zestawienie zakupów i sprawdzimy, jak jedna formuła obsługuje wiele wierszy. Zapisy funkcji podano dla polskiej konfiguracji LibreOffice Calc; w innych ustawieniach nazwy funkcji i separatory mogą się różnić.

Najważniejsze w skrócie

  • Adres określa kolumnę i wiersz; zakres obejmuje oba końce.
  • Formuła zaczyna się od = i może korzystać z innych komórek.
  • Sprawdzaj odwołania po kopiowaniu i zachowuj całe rekordy podczas sortowania.

Co warto wiedzieć na początek

Przydatne pojęcia i umiejętności

  • Rozumiem mnożenie, sumę i średnią.

Po tej lekcji

  • Odczytuję adresy i zakresy.
  • Piszę formuły i przewiduję zmianę odwołań po skopiowaniu.
  • Sortuję całe rekordy i dobieram wykres.

Komórka, adres i zakres

Kolumny oznaczamy literami, wiersze liczbami. B3 to przecięcie kolumny B i wiersza 3. Zakres B2:C4 obejmuje sześć komórek: dwie kolumny oraz trzy wiersze, włącznie z oboma końcami. Aktywna komórka jest miejscem wpisu; jej adres warto sprawdzić przed zmianą danych.

Autorskie dane do obliczenia wartości zakupu
WierszA: produktB: cena w złC: liczbaD: wartość w zł
1ProduktCenaLiczbaWartość
2Zeszyt4312
3Ołówek2510
4Gumka326

Źródła: [1].

Formuła przelicza dane

Wpis rozpoczynający się od = jest zwykle formułą. W D2 wpisz =B2*C2, aby pomnożyć cenę przez liczbę sztuk. Arkusz pokazuje wynik, a pasek formuły — sposób jego wyznaczenia. Zmiana B2 powoduje przeliczenie komórek, które od niej zależą.

Podstawowe funkcje dla liczb D2:D4 = 12, 10, 6
CelFormuła w polskim CalcWynik
Suma=SUMA(D2:D4)28
Średnia=ŚREDNIA(D2:D4)28/3 ≈ 9,33
Najmniejsza wartość=MIN(D2:D4)6
Największa wartość=MAX(D2:D4)12

Średnia powyżej dotyczy trzech wartości zakupów, nie średniej ceny jednej sztuki. Zanim użyjesz funkcji, nazwij wielkość, którą chcesz policzyć. Komórka z tekstem „4 zł” może być traktowana inaczej niż liczba 4 z formatem walutowym.

Źródła: [2].

Kopiowanie: co ma się przesunąć?

Odwołanie względne B2 zmienia się przy kopiowaniu formuły. Gdy D2 z =B2*C2 skopiujesz o wiersz niżej, D3 otrzyma =B3*C3. Zapis $F$1 blokuje zarówno kolumnę, jak i wiersz. Jeśli F1 zawiera wspólną stawkę, formuła =D2*$F$1 ma pobierać tę samą stawkę we wszystkich wierszach. Zapisy $F1 i F$1 blokują tylko jedną część adresu.

Mówimy tu o kopiowaniu formuł. Przenoszenie komórek lub wstawianie wierszy to inne operacje i może wywołać inne dostosowanie odwołań. Zawsze obejrzyj formułę w pierwszej i ostatniej skopiowanej komórce.

Źródła: [1].

Sortowanie i wykres bez utraty znaczenia

Wiersz tabeli jest rekordem: produkt, cena, liczba i wartość muszą pozostać razem. Zaznacz cały obszar danych, określ nagłówki i sortuj według wybranej kolumny. Posortowanie samej kolumny cen może przypisać ceny do złych produktów.

Wykres słupkowy ułatwia porównanie kategorii, liniowy przebiegu wielkości w czasie. Wybierz dane z etykietami, wstaw wykres i opisz tytuł, osie oraz jednostki. Nie używaj wykresu kołowego dla liczb, które nie są częściami jednej całości lub zawierają ujemne udziały.

Źródła: [2].

Omówione przykłady krok po kroku

1. Ile komórek obejmuje B2:C4 i które narożniki go wyznaczają?

Pytanie lub sytuacja: Ile komórek obejmuje B2:C4 i które narożniki go wyznaczają?

Jak podejść do zadania: Liczymy kolumny i wiersze włącznie z końcami.

  1. Kolumny B i C: dwie.
  2. Wiersze 2, 3 i 4: trzy.
  3. 2 · 3 = 6.

Odpowiedź: 6 komórek; narożniki B2 i C4.

Sprawdzenie i interpretacja: Wypisanie B2, C2, B3, C3, B4, C4 potwierdza liczbę.

2. W B2 jest cena 4 zł, w C2 liczba 3. Jak obliczyć wartość w D2?

Pytanie lub sytuacja: W B2 jest cena 4 zł, w C2 liczba 3. Jak obliczyć wartość w D2?

Jak podejść do zadania: Mnożę cenę jednostkową przez liczbę sztuk.

  1. Wybieram D2.
  2. Wpisuję =B2*C2.
  3. Zatwierdzam i otrzymuję 12.

Odpowiedź: 12 zł.

Sprawdzenie i interpretacja: 3 sztuki po 4 zł kosztują 4 + 4 + 4 = 12 zł.

3. Wartości trzech zakupów wynoszą 12, 10 i 6 zł. Oblicz sumę i średnią wartość zakupu.

Pytanie lub sytuacja: Wartości trzech zakupów wynoszą 12, 10 i 6 zł. Oblicz sumę i średnią wartość zakupu.

Jak podejść do zadania: Dobieram funkcję do nazwanej wielkości.

  1. SUMA(D2:D4) daje 12 + 10 + 6 = 28.
  2. ŚREDNIA(D2:D4) dzieli tę sumę przez trzy wartości.

Odpowiedź: Suma 28 zł; średnia 28/3 zł, czyli około 9,33 zł.

Sprawdzenie i interpretacja: Nie dzielę przez łączną liczbę sztuk, bo pytanie dotyczy trzech zakupów, nie jednostkowej ceny.

4. Formułę =B2*C2 z D2 skopiowano do D3. Co powstaje?

Pytanie lub sytuacja: Formułę =B2*C2 z D2 skopiowano do D3. Co powstaje?

Jak podejść do zadania: Przesuwam oba odwołania o jeden wiersz.

  1. Kolumny B i C pozostają te same.
  2. Numer wiersza 2 rośnie do 3.

Odpowiedź: =B3*C3.

Sprawdzenie i interpretacja: Formuła nadal mnoży cenę i liczbę z własnego wiersza.

5. W F1 jest stawka 0,1. Jak w E2 policzyć 10% z D2 i kopiować formułę w dół?

Pytanie lub sytuacja: W F1 jest stawka 0,1. Jak w E2 policzyć 10% z D2 i kopiować formułę w dół?

Jak podejść do zadania: Blokuję komórkę ze wspólną stawką.

  1. Wpisuję =D2*$F$1.
  2. Po skopiowaniu do E3 odwołanie D2 zmieni się na D3.
  3. Odwołanie $F$1 pozostanie takie samo.

Odpowiedź: Dla D2 = 12 wynik wyniesie 1,2; w E3 będzie =D3*$F$1.

Sprawdzenie i interpretacja: Gdyby F1 nie zablokować, następny wiersz mógłby korzystać z pustej F2.

6. Chcesz ustawić produkty od najniższej ceny. Czy wystarczy zaznaczyć same ceny?

Pytanie lub sytuacja: Chcesz ustawić produkty od najniższej ceny. Czy wystarczy zaznaczyć same ceny?

Jak podejść do zadania: Zachowuję kompletność rekordów.

  1. Zaznaczam całą tabelę produktu, ceny i pozostałych danych.
  2. Wskazuję kolumnę ceny jako klucz sortowania.
  3. Sprawdzam, czy ołówek nadal ma cenę 2 zł.

Odpowiedź: Należy sortować całe powiązane wiersze.

Sprawdzenie i interpretacja: Zmiana samych cen pozostawiłaby nazwy na dawnych miejscach i zniekształciła dane.

7. Masz pomiary temperatury z siedmiu kolejnych dni. Jaki wykres pokaże przebieg zmian?

Pytanie lub sytuacja: Masz pomiary temperatury z siedmiu kolejnych dni. Jaki wykres pokaże przebieg zmian?

Jak podejść do zadania: Uwzględniam uporządkowaną oś czasu.

  1. Wybieram dni i temperatury.
  2. Tworzę wykres liniowy z dniami na osi poziomej.
  3. Podpisuję temperaturę w °C i zaznaczam pochodzenie danych.

Odpowiedź: Wykres liniowy pozwala obserwować zmiany w czasie.

Sprawdzenie i interpretacja: Wykres kołowy sugerowałby części jednej całości, a temperatury nie są takimi udziałami.

Typowe błędy i poprawne rozumowanie

Błędne rozumowanie: B2:C4 zawiera tylko dwa końce zakresu.

Dlaczego to błąd: Dwukropek obejmuje cały prostokąt komórek.

Poprawnie: Zlicz wszystkie wiersze i kolumny.

Błędne rozumowanie: Znak $ wpisuję przed samą formułą.

Dlaczego to błąd: Blokada dotyczy wybranych części adresu.

Poprawnie: Użyj np. $F$1 wewnątrz formuły.

Błędne rozumowanie: Posortuję ceny oddzielnie od nazw.

Dlaczego to błąd: To rozrywa związki wewnątrz rekordów.

Poprawnie: Sortuj całe powiązane wiersze.

Podsumowanie — zapamiętaj

  • Adres określa kolumnę i wiersz; zakres obejmuje oba końce.
  • Formuła zaczyna się od = i może korzystać z innych komórek.
  • Sprawdzaj odwołania po kopiowaniu i zachowuj całe rekordy podczas sortowania.

Sprawdź wiedzę w ćwiczeniach

Wróć do wszystkich powtórek wiedzy

Źródła i dalsza nauka

Data sprawdzenia materiału: 23.10.2026.

  1. LibreOffice Calc — adresy względne i bezwzględne
  2. LibreOffice Calc — oficjalne instrukcje

    Zakres źródła: Formuły, funkcje, sortowanie i wykresy