Wybieraj wpisy, aby poznać ładunek i zastosowanie. Porównaj przykłady bilansowania wzorów. W trybie Zapamiętaj odkrywaj ukryte wartości.
PrzećwiczNajważniejsze informacje
- Kation ma ładunek dodatni, anion ujemny.
- Suma ładunków jonów w obojętnym związku wynosi zero.
- Wartościowość zapisujemy bez znaku; stopień utlenienia może być dodatni, ujemny lub zerowy.
- Grupa wieloatomowa powtarzana kilka razy wymaga nawiasu, np. Ca(OH)₂.
Przykład: Mg²⁺ potrzebuje dwóch Cl⁻: +2 + 2·(−1)=0, więc MgCl₂.
Najczęstsze kationy
- Wodoru
H⁺
W wodnym roztworze zapis H⁺ jest skrótem opisu uwodnionego protonu.
- Sodu i potasu
Na⁺, K⁺
Ładunek +1. Przykłady soli: NaCl, KNO₃.
- Magnezu i wapnia
Mg²⁺, Ca²⁺
Ładunek +2. Przykłady: MgCl₂, CaCO₃.
- Glinu
Al³⁺
Ładunek +3, np. Al₂(SO₄)₃.
- Żelaza
Fe²⁺, Fe³⁺
Nazwa precyzuje formę: żelazo(II) lub żelazo(III).
- Miedzi(II) i srebra(I)
Cu²⁺, Ag⁺
Np. CuSO₄ oraz AgNO₃.
- Amonu
NH₄⁺
Jon wieloatomowy; np. (NH₄)₂SO₄.
Najczęstsze aniony
- Chlorkowy, bromkowy, jodkowy
Cl⁻, Br⁻, I⁻
Każdy ma ładunek −1.
- Tlenkowy i siarczkowy
O²⁻, S²⁻
Ładunek −2. Nie myl siarczku z siarczanem.
- Wodorotlenkowy
OH⁻
Ładunek całej grupy wynosi −1.
- Azotanowy(V)
NO₃⁻
Azot ma stopień utlenienia +V, a cały jon ładunek −1.
- Siarczanowy(VI)
SO₄²⁻
Stopień utlenienia S to +VI; ładunek reszty to −2.
- Węglanowy i fosforanowy(V)
CO₃²⁻, PO₄³⁻
Np. CaCO₃ i Ca₃(PO₄)₂.
Trzy różne pojęcia
- Wartościowość
I, II, III, IV…
W szkolnym modelu liczba wiązań atomu: H — I, O — zwykle II, C — zwykle IV. Dotyczy konkretnego związku.
- Ładunek jonu
Np. Fe³⁺
Rzeczywisty ładunek całego jonu: +3.
- Stopień utlenienia
Np. +IV dla C w CO₂
Formalny bilans elektronów przy przyjętym przyporządkowaniu wiązań.
- Pierwiastek w stanie wolnym
Stopień utlenienia 0
W O₂ tlen ma stopień utlenienia 0, chociaż między atomami występuje wiązanie podwójne.
- Wyjątki
O w H₂O₂: −I
Nie przenoś reguły „O zawsze −II” na nadtlenki.
Przykład zastosowania
Utwórz wzór siarczanu(VI) glinu z Al³⁺ i SO₄²⁻.
- Najmniejszy wspólny ładunek ma wartość 6.
- Potrzebujesz dwóch Al³⁺ (+6) i trzech SO₄²⁻ (−6).
- Trzykrotnie występujący jon SO₄ obejmij nawiasem.
Al₂(SO₄)₃.
Przećwicz
Powtórki wiedzy
Źródła i weryfikacja
Sprawdzono: .
- ZPE — Jak definiujemy wartościowość? ↗
Definicja wartościowości, zapisy i tworzenie wzorów.
Dane faktograficzne; autorskie objaśnienia i układ Zeszytu Ćwiczeń.
- CKE — Wybrane wzory i stałe fizykochemiczne ↗
Strony 11 (wskaźniki), 12 (potencjały), 14 (rozpuszczalność), 15 (nazwy pierwiastków). Tabela rozpuszczalności: CRC Handbook, wyd. 97, 2017.
Dane faktograficzne; autorskie objaśnienia i układ Zeszytu Ćwiczeń.